ХОВД АЙМАГ
ХОВД АЙМАГ
Хар-Ус нуурын эрэг, Мөнххайрхан уулын цасан оргилоос казах, захчин, торгууд, мянгад, урианхай ястны түүх, зан заншил хүртэл — Ховд аймаг таныг хүлээж байна.
Ховд аймаг нь Монгол Улсын баруун хэсэгт оршдог бөгөөд 1931 онд байгуулагдсан. Аймгийн төв нь Жаргалант сум юм.
Монгол орны баруун хязгаарт орших Ховд аймаг нь сүрлэг уулс, тунгалаг гол мөрөн, үзэсгэлэнт нуур, өвөрмөц түүх, олон ястны баялаг соёлыг хослуулсан аялал жуулчлалын онцгой бүс нутаг юм. Байгалийн өвөрмөц тогтоц, эртний түүхэн дурсгалууд, нутгийн иргэдийн ёс заншил нь дотоод, гадаадын жуулчдын сонирхлыг татдаг.
Ховд аймагт зочилсноор сүрлэг Алтайн нурууг биширч, цэнгэг Хар-Ус нуурын үзэсгэлэнт байгальтай танилцан, олон төрлийн жигүүртэн шувуудыг ажиглах боломжтой. Мөн агуй, хадны сүг зураг, эртний булш бунхан зэрэг түүх, археологийн үнэт өвүүдийг үзэж, Монголын нүүдэлчин соёлын гүн гүнзгий уламжлалыг мэдрэх боломж бүрддэг.
Ховд аймгийн Соёл, урлаг, аялал жуулчлал, залуучуудын газраас 2025 онд шинэчлэн боловсруулсан байгалийн аялал жуулчлалын брэндэд суурилсан 8 маршрут. Аймгийн нутаг дэвсгэрийг Хойд, Төвийн, Өмнөд гэсэн гурван бүсэд хуваан төлөвлөсөн болно.
Хотын дотор болон ойролцоох үзвэр газруудыг хамарсан бэлэн бэлтгэсэн хоёр багц хөтөлбөр — цаг хугацаа, төлбөр тодорхой.
Үнэд багтсан: Орон нутгийн музейн такс, Өв соёлын хүрээлэнгийн такс, хөтөчийн төлбөр
Нэмэлт үйлчилгээ: Язгуур урлагийн үзүүлбэр — нэг хүнд 20,000₮ (5 хүнээс дээш групп болсон тохиолдолд)
Үнэд багтсан: Тээврийн зардал, хөтөчийн төлбөр, тарвасны тариалангийн талбайн такс
Нэмэлт үйлчилгээ: Язгуур урлагийн тоглолт (5 хүнээс дээш групп болсон тохиолдолд)
Хотын төв болон ойролцоох дурсгалт газрууд, музей, соёлын байгууллагууд — дэлгэрэнгүй мэдээллийг доороос уншина уу.
Ховд аймгийн музей нь 1950 онд анх Орон нутаг судлах кабинет нэртэйгээр байгуулагдсан бөгөөд 1967 онд орон нутаг судлах музей болон өргөжиж, 1991 оноос Ховд аймгийн музей нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Өнөөдөр тус музей нь Ховд аймгийн түүх, соёл, байгаль, угсаатны өвийг хадгалан хамгаалж, олон нийтэд сурталчлан таниулах чухал үүрэгтэй соёлын байгууллага юм.
Музейн сан хөмрөгт 3,100 гаруй үнэт үзмэр хадгалагддаг бөгөөд эртний түүх, угсаатны зүй, байгаль, шашин, дүрслэх урлаг, алдартнууд зэрэг есөн танхимд үзэгчдэд дэлгэн үзүүлдэг. Энд хадны зургийн олдвор, хүн чулуун хөшөө, эртний эд өлгийн зүйлс, олон ястны уламжлалт хувцас, ахуйн хэрэглээний эд зүйлс, шашны дурсгалууд зэрэг ховор үзмэрүүдийг үзэх боломжтой.
Аялал жуулчлалын хувьд тус музей нь Ховд аймагт ирсэн жуулчдад баруун Монголын түүх, олон ястны өв соёл, байгалийн онцлогийг нэг дороос танин мэдэх боломжийг олгодог онцлох үзвэрийн нэг юм.
Ховдын цайз буюу Сангийн хэрэм нь Ховд хотын хамгийн үнэ цэнтэй түүх, соёлын дурсгалуудын нэг юм. Энэхүү цайзыг 1762 онд Манж Чин улсын захиргаа Ховдын хязгаарыг захирч, цэрэг, захиргааны төв болгон байгуулжээ. Цайз нь Буянт голын хөвөөнд байрлаж байсан бөгөөд өндөр шавар хэрэм, дөрвөн хаалга, харуулын байгууламжтай цэргийн бэхлэлт байв.
1912 онд Монголын цэргүүд эх орноо чөлөөлөх тэмцлийн хүрээнд Ховдын цайзыг эзлэн авч, баруун хязгаарыг Манжийн захиргаанаас чөлөөлсөн нь Монголын тусгаар тогтнолын түүхэнд чухал үйл явдал болсон.
Өнөөдөр Сангийн хэрмийн үлдэгдэл нь Ховд хотын түүхэн дурсгалт газрын нэг бөгөөд дотоод, гадаадын жуулчдын сонирхлыг татдаг. Ховдын цайз нь аймагт зочлох жуулчдын заавал үзэх дурсгалт газрын тоонд ордог.
Ховд аймгийн Хөгжимт драмын театр нь баруун бүсийн урлаг, соёлын томоохон төвүүдийн нэг бөгөөд орон нутгийн иргэдэд театрын жүжиг, үндэсний болон орчин үеийн хөгжмийн тоглолт, бүжиг, концерт зэргийг тогтмол хүргэдэг. Театр нь Жаргалант суманд үйл ажиллагаагаа явуулдаг төрийн соёлын байгууллага юм.
Соёлын ордон нь аймаг, сумдын хэмжээний баяр наадам, урлагийн наадам, хүүхэд залуучуудын авьяасыг хөгжүүлэх уралдаан тэмцээн, сургалт, үзэсгэлэн зэрэг олон арга хэмжээг хүлээн авч зохион байгуулдаг.
Аялал жуулчлалын хувьд эдгээр нь жуулчдад баруун Монголын урлаг, соёлын өвийг ойроос мэдрэх боломжийг олгодог онцлох газруудын нэг юм.
Ховд аймаг нь түүх, соёлын арвин өвтэй нутаг бөгөөд аймгийн хэмжээнд 100 гаруй түүхэн хөшөө дурсгал бүртгэгдсэн байдаг. Ховд хотын төв талбайд байрлах Ард Аюушийн хөшөө нь ард түмний эрх чөлөө, шударга ёсны төлөө тэмцсэн эх оронч Алдаржавын Аюушийн дурсгалд зориулан бүтээсэн хөшөө юм.
Мөн Галдан бошигт хааны хөшөө нь Ойрадын их хаан Галдан бошигтын үйл хэрэг, эх оронч үзлийг мөнхжүүлсэн сүрлэг бүтээл юм. Үүнээс гадна Ховд аймгийн нутагт эртний хүн чулуун хөшөө, буган хөшөө, тахилын онгон, дурсгалын цогцолборууд олон бий — Түрэг, Хүннү, хүрэл зэвсгийн үеийн түүхийг илтгэх үнэт өв юм.
Ховд аймгийн Уран зургийн галерей нь баруун бүсийн дүрслэх урлагийг хөгжүүлэх, орон нутгийн уран бүтээлчдийн бүтээлийг олон нийтэд сурталчлан таниулах зорилготой соёлын чухал байгууллагын нэг юм. Галерейд Ховд аймаг болон баруун бүсийн зураач, уран бүтээлчдийн уран зураг, уран баримал, гар урлалын бүтээлүүдийг байнгын болон түр үзэсгэлэнгээр дэлгэн үзүүлдэг.
Тус галерей нь хүүхэд, залуучуудын урлагийн боловсролыг дэмжих үзэсгэлэн, сургалт, уулзалт, соёлын арга хэмжээг тогтмол зохион байгуулдаг.
Аялал жуулчлалын хувьд галерейгаар зочилсноор нутгийн уран бүтээлчдийн өвөрмөц сэтгэлгээ, ур чадвар, соёлын үнэт өвтэй илүү ойроос танилцах боломж бүрддэг.
Ховд аймагт үйл ажиллагаа явуулдаг гар урлалын дэлгүүрүүд нь баруун Монголын олон ястны өв соёл, уламжлалт гар урлалын бүтээлийг жуулчид, иргэдэд хүргэдэг чухал газар юм. Эдгээр дэлгүүрээр дамжуулан нутгийн урчуудын урласан эсгий эдлэл, арьс ширэн бүтээгдэхүүн, үндэсний хувцас, хатгамал, модон сийлбэр, мөнгөн эдлэл болон бэлэг дурсгалын олон төрлийн бүтээгдэхүүнийг худалдан авах боломжтой.
Аялал жуулчлалын хувьд гар урлалын дэлгүүрүүд нь Ховд аймагт ирсэн жуулчдын хамгийн ихээр зорин үйлчлүүлдэг газруудын нэг юм.
Ховд аймаг нь олон ястны соёл, шашны өв уламжлалыг хадгалан хөгжүүлсэн нутаг бөгөөд энд буддын шашны хийдүүд түүх, соёлын үнэт дурсгал болон өнөөг хүртэл үйл ажиллагаагаа явуулсаар байна. Ховд хотод байрлах Ганданпунцагчойлин хийд нь аймгийн хамгийн том хийдүүдийн нэг бөгөөд XX зууны эхэн үеэс үйл ажиллагаагаа явуулж ирсэн түүхтэй.
Тус хийдэд бурхан шашны зан үйл, ном хурах ёслол тогтмол зохион байгуулагдаж, дотоод гадаадын жуулчид Монголын буддын шашны зан заншил, соёлтой танилцах боломжтой. Мөн зарим сумдад орон нутгийн хийд, дуганууд сэргээн байгуулагдаж, уламжлалыг хадгалан хөгжүүлж байна.
Ховд хотын төв цэцэрлэгт хүрээлэн нь аймгийн төвийн өнгө үзэмжийг нэмэгдүүлж, иргэдийн амарч зугаалах, чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрүүлэх таатай орчныг бүрдүүлсэн ногоон байгууламжийн нэг юм. Цэцэрлэгт хүрээлэнд ногоон байгууламж, мод бут, амрах сандал, чөлөөт талбай, хүүхдийн тоглоомын хэсэг зэрэг тохижилтууд хийгдсэн бөгөөд гэр бүл, хүүхэд залуучуудын амралт, зугаалгын гол орчин болдог.
Ховд хотын 335 жилийн ойд зориулсан усан оргилуур бүхий цэцэрлэгт хүрээлэнгийн тохижилтын ажил хийгдэж байсан тухай мэдээлэл байдаг. Аялал жуулчлалын хувьд энд ирснээр орчин үеийн хотын хөгжил, нутгийн иргэдийн ахуй амьдрал, соёлын орчныг ажиглах боломжтой.
Ховд аймгийн гар урлалын мастерийн студи нь нутгийн уламжлалт урлал, олон ястны өв соёлыг хадгалан хөгжүүлж, жуулчдад таниулах зорилготой бүтээлч орчин юм. Энд нутгийн урчууд эсгий урлал, хатгамал, арьс ширэн эдлэл, модон болон мөнгөн эдлэл, үндэсний хэв маяг бүхий бэлэг дурсгалын бүтээлүүдийг урладаг.
Тус студийн онцлог нь зөвхөн бэлэн бүтээгдэхүүн худалдаалах бус, гар урлал хэрхэн бүтдэг үйл явцтай танилцах, урлаачдын арга барил, уламжлалт технологийг мэдрэх боломжийг олгодогт оршино. Жуулчид энэхүү студиэс нутгийн онцлогийг шингээсэн дахин давтагдашгүй бүтээл худалдан авч, аяллынхаа дурсамж болгон хадгалах боломжтой.
Ховд аймгийн Аялал жуулчлалын мэдээллийн төв нь тус аймгийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх, жуулчдад шаардлагатай мэдээлэл, зөвлөгөөг шуурхай хүргэх зорилготой үйлчилгээний төв юм. Тус төв нь 2021 онд байгуулагдаж, Ховд нутгийн байгаль, түүх, соёлын аяллын чиглэлүүдийг сурталчлан таниулах, жуулчид болон аялал жуулчлалын үйлчилгээ эрхлэгчдийг холбон ажиллах үүрэгтэй.
Тус төвөөр дамжуулан жуулчид Ховд аймгийн үзэсгэлэнт байгаль, түүхэн дурсгалт газар, соёлын арга хэмжээ, аяллын маршрут, байрлах газар, орон нутгийн үйлчилгээний талаар мэдээлэл авах боломжтой. Хар-Ус нуур, Мөнххайрхан уул, Цамбагарав уул зэрэг үнэт зүйлсийг дотоод, гадаадын жуулчдад сурталчлахад чухал байр суурь эзэлдэг.
Ховд аймгийн 17 сумд бүртгэлтэй жуулчны бааз, амралт сувилал, нөхөрлөл болон зочид буудлуудын бүрэн лавлах — сумаар нь эвхэгддэг жагсаалтаас хайж, дэлгэрэнгүй мэдээллийг харна уу.
Ховд аймагт жил бүр давтагдан зохион байгуулагддаг үндэсний болон нутгийн шинжтэй арга хэмжээнүүд. Тодорхой огноо жил бүр өөрчлөгдөх тул баталгаажуулан лавлахыг зөвлөж байна.
Бөх, сур харваа, морин уралдааны гурван эрийн наадмын гол өдрүүд 8 сарын 1–2-нд болно. Бүртгэл, бэлтгэл уралдаанууд 7 сарын 29-нөөс эхэлдэг. 2026 онд Их Монгол Улсын 820, Ардын хувьсгалын 105, Ардчилсан хувьсгалын 36 жилийн ойтой хамт тохиож байна.
Монгол уламжлалт сар шинийн баяр — гэр бүл, төрөл садангийн уулзалт, уламжлалт хоол, зан үйлийн баяр.
Орон нутгийн гар урлалын бүтээгдэхүүн, дурсгалын зүйлийн үзэсгэлэн худалдаа.
Баруун бүсийн түүхэн худалдааны замыг сэргээн, Монгол уламжлалт цайны ёс заншил, олон угсаатны хоол, орон нутгийн брэнд бүтээгдэхүүнийг сурталчлах зорилготой. Үндэсний цайны үзэсгэлэн, цай чанах ёслол, урлагийн тоглолт, орон нутгийн худалдаа орно.
Хар-Ус нуурын байгалийг сурталчилсан өвлийн соёл, спорт, аялал жуулчлалын нэгдсэн баяр. Тэмээний уралдаан, мөсөн гулгуур, мөсөн сурын харваа, шагайн харваа, үндэсний хувцастай гэр бүлийн тэмцээн зэрэг хөтөлбөртэй.
Ховд аймгийн Үндэсний их баяр наадмын өдөр тутмын цагийн хуваарь, зохион байгуулагдах газрын жагсаалт — албан ёсны хөтөлбөрийн дагуу.
Ховд аймаг нь Монгол Улсын хэмжээнд хамгийн олон угсаатан, ястан зэрэгцэн оршин суудаг "олон угсаатны өлгий нутаг" гэдгээрээ онцлог. Аймагт 10 гаруй төрлийн угсаатан, ястан амьдардаг гэж үздэг.
Ховдын уугуул томоохон ястнуудын нэг — өвөрмөц хэл аялга, дээл хувцас, бий биелгээний уламжлалтай.
Баян-Өлгийтэй хил залгаа нутагт түлхүү суурьшсан — бүргэдийн баяр, домбор хөгжим, гар урлалаараа алдартай.
Ойрад угсааны нэг хэсэг — нүүдлийн соёл, зан заншлаа хадгалсан.
Монгол Алтайн уулсаар нутаглаж ирсэн — тууль хайлах, хөөмий зэрэг өв соёлоороо онцлог.
Ойрадын соёл, аман уламжлал, урлагийн өвийг хадгалдаг.
Ойрадын соёл, аман уламжлал, урлагийн өвийг хадгалдаг.
Ойрадын соёл, аман уламжлал, урлагийн өвийг хадгалдаг.
Монголын түгээмэл соёл, зан заншлыг агуулдаг.
Ховд аймагт амьдардаг угсаатны бүлгүүдийн нэг, өвөрмөц соёл уламжлалтай.
Ховд аймагт амьдардаг угсаатны бүлгүүдийн нэг, болон бусад жижиг угсаатны бүлгүүд.
Ховд аймгийн нутгийн үйлдвэрлэгчдийн гар урлал, хүнсний болон бэлэг дурсгалын брэнд бүтээгдэхүүнийг нэг дороос танилцуулж, худалдан авах боломжтой "Ховд брэнд бүтээгдэхүүн" борлуулалтын цэг. Аймгийн онцлог түүхий эд, уламжлалт технологид тулгуурласан чанартай бүтээгдэхүүнүүд жуулчид болон орон нутгийн иргэдэд зориулагдсан.
Ховд хот, Ховд аймаг, Монгол улс
Аялал Жуулчлалын Мэргэжлийн Холбоо — "Олон Угсаатан"
6–9 сар: зуны аялал, ногоон нутаг
12–2 сар: өвлийн мөсөн наадам, цасны идэр
Улаанбаатараас нислэгээр (~2 цаг) эсвэл авто замаар
Энгийн автобус унаа: 147,000₮